Sık Sorulan Sorular
Kılavuzla ilgili en çok sorulan sorular ve kısa yanıtları.
Genel Sorular
Bu kılavuz kimin için?
Herkes için. Özellikle seçim döneminde aktif olan vatandaşlar, müşahitler, siyasetçiler ve onların ekipleri.
Teknik bilgim yok, uygulayabilir miyim?
Evet. Her adım "Bunu yap / Bunu yapma" formatında, adım adım yazılmış. Teknik terimler açıklanıyor.
Hangi bölümden başlamalıyım?
Cihaz Güvenliği'den başla. Temel koruma olmadan diğer önlemler işe yaramaz.
Cihaz Güvenliği
Ekran kilidi için yüz tanıma mı, parola mı daha güvenli?
İkisini birlikte kullan. Yüz tanıma hızlıdır ama uykuda biri açabilir. 6+ haneli parola daha güvenlidir.
Halka açık şarj istasyonlarından nasıl şarj olayım?
Kendi şarj adaptörünü ve kablonu kullan. Ya da "USB veri koruyucu" adı verilen ucuz bir adaptör tak.
BadUSB nedir, neden tehlikeli?
Normal USB bellek gibi görünen bir cihazın, bilgisayara bağlandığında otomatik olarak zararlı yazılım yüklemesi. Kaynağını bilmediğin USB'yi asla bağlama.
Hesap ve Parola
Tüm hesaplara farklı parola nasıl hatırlanır?
Ücretsiz bir parola yöneticisi kullan. Tek bir ana parola hatırla, gerisini o tutsun.
İki aşamalı doğrulama (2FA) nedir?
Parolanden sonra telefonuna bir kod gelir. O kodu girmeden kimse hesabına giremez. SMS yerine authenticator uygulaması daha güvenli.
E-Devlet parolamı sekreterime verebilir miyim?
Hayır. Vermek zorundaysan, iş bittiği an hemen değiştir.
Mesajlaşma
WhatsApp güvenli mi?
Kısmen. Mesajlar parolalı ama Meta şirketi kiminle ne zaman konuştuğunu kaydediyor. Hassas siyasi içerik için Signal kullan.
"Bana kod geldi" diyen biri var, ne yapayım?
Kodu asla söyleme. Arkadaşının hesabı çalınmış olabilir. Kodu veren kendi hesabını teslim eder.
Telegram neden güvenli değil?
Normal sohbetler parolasız! Sunucuda herkes okuyabilir. "Gizli Sohbet" modunu manuel açman gerekir.
Seçim Günü
Sandık çevresinde fotoğraf çekebilir miyim?
Çekebilirsin ama diğer kişilerin yüzleri, oy pusulaları, kimlik bilgileri görünmemeli. Oy pusulasının fotoğrafını sosyal medyaya atma.
Seçim ofisindeki Wi-Fi'ye bağlanayım mı?
Hayır. Parolasız Wi-Fi'de tüm trafiğin görülebilir. Kendi mobil verini kullan.
Casus Yazılım
Pegasus nedir, beni de etkiler mi?
NSO Group'un ürettiği devlet düzeyinde casus yazılım. Sıradan antivirüs görmez. Siyasetçi, gazeteci, aktivist hedeflenir. Sıradan vatandaş düşük riskli ama önlem almak önemli.
Telefondaki tuhaflıkları nasıl anlarım?
6 belirti: aşırı ısınma, batarya hızlı bitme, ekran kendi açılma, kamera/mikrofon ışığı yanıp sönme, internet kotası hızlı erime, telefon yavaşlama.
Casus yazılım bulaştığını düşünüyorum, ne yapayım?
1) Panik yapma. 2) Önemli dosyalarını başka bir cihaza aktar (kişisel fotoğraf, belge). 3) Cihazı kapat. 4) Güvenilir bir uzmana veya siber güvenlik kuruluna başvur.
Hesap Çalındı
Hesabım çalındı, ilk ne yapayım?
1) Panik yapma. 2) Hâlâ erişebiliyorsan parolayı değiştir. 3) Erişemiyorsan "parolamı unuttum" dene. 4) Tüm cihazlardan çıkış yap.
Bilgi Savaşı
Deepfake nedir, nasıl anlarım?
Yapay zekâ ile üretilmiş sahte video veya ses. Dudak hareketleri doğal değil, seste metalik ton var, yüzde bulanık alanlar var. Bir haber seni çok öfkelendiriyorsa (bu muhtemelen manipülasyondur).
Yalan haber nasıl doğrulanır?
1) Ters görsel arama yap. 2) Kaynağı kontrol et. 3) En az 2 bağımsız kaynaktan doğrula. 4) Bağımsız doğrulama platformlarında araştır.
Bot hesapları nasıl anlarım?
Profil fotoğrafı çok temiz (stok), hesap yeni açılmış, sadece bir konuda tweet atıyor, aynı metin birden fazla hesaptan aynı saatte atılıyor.
Seçim Yasakları
Seçim yasakları sosyal medyayı da kapsar mı?
Evet. Yasak saatlerinde sosyal medyadan paylaşım yapma. Kişisel hesap bile olsa.
Sandık sonuçlarını paylaşabilir miyim?
Sadece resmi kanallardan (YSK/SCS). Resmi olmayan sonuçları "kesin sonuç" gibi sunma.